نحت
نحت انواع گوناگونى دارد:
1. نحت از جمله، مانند بَسْمَل‌َ از بسم الله الرحمن الرحيم؛ حَوْقَل‌َ از لاحول و لاقوة الا بالله (نك: ميناجيان، 165).
2. نحت از يك اسم خاص كه به صورت تركيبى اضافى است، مانند عبد شمس > عبشمى (صفت نسبى). كاربرد اين نوع نحت بسيار محدود است و ظاهراً تنها در 8 واژه ديده شده است (نك: سيوطى، همان، 1/485؛ ميناجيان، 165-166).
3. نحت از دو اصل مستقل، مانند جَلُدَ + جَمُدَ > جُلْمود (سنگ بزرگ و سخت)؛ لا + اَن‌ْ > لَن‌ْ؛ هَل‌ْ + اَم‌ْ (يا هاء تنبيه + لم) > هَلُم‌َّ (نك: وافى، 181؛ يعقوب،
البَسْمَلَةُ حِكَايَةُ قَوْلِ: بِسْمِ اللّه
السَّبْحَلَةُ حِكَايَةُ قَوْلِ: سُبْحَانَ الله
الهَيْلَلةُ حِكَايَةُ قَوْلِ: لا إلَه إلا اللّه
الحَوْقَلَةُ حِكَايَةُ: لاَ حَوْلَ وَلا قُوَّةَ إلا بِاللّه
الحَمْدَلَةُ حِكَايَةُ قَوْلِ: الحَمْدُ للّه
الحَيْعَلَةُ حِكَايَةُ قَوْلِ المُؤذِّنِ: حَيَّ عَلَى الصَّلاةِ حَيَّ عَلَى الفَلاحِ
الطَّلْبَقَةُ حِكَايَةُ قَوْلِ: أطَالَ اللهّ بَقَاءَكَ
الدَّمْعَزَةُ حِكَايَةُ قَوْلِ: أدَامَ الله عِزَكَ
الجَعْلَفَة حِكَايَةُ قَوْلِ: جُعِلْتُ فِدَاءَكَ
الحسبلة : حسبی الله
الهیللة(لا اله الا الله)
الدمعزة:دام عزک
السمعلة: السلام علیکم
+ نوشته شده در سه
- نَحْت (يا اشتقاق كُبّار، نك: امين، 2): نحت در لغت به معناي تراشيدن قلم، سنگ، چوب و غيره است و در اصطلاح آن است كه به منظور اختصار از دو كلمه يا بيشتر، يا يك جمله، كلمة جديدي ساخته شود كه معناي آن برگرفته از واژه‌هاي نخستين باشد. واژة ساخته شده در قالبهاي رباعى، خماسى، سداسى و سباعى جاي مى‌گيرد (نك: ابن فارس، الصاحبى، 461؛ ميناجيان، 162؛ جرجس، 62 -63). ابن‌فارس نخستين كسى است كه مفهوم نحت را با گستردگى مطرح كرده، و بر آن است كه بيشتر واژه‌هايى كه بيش از 3 حرف دارند، منحوتند. مثلاً ضِبَطْر (= توانا و فربه) از ضَبَطَ + ضَبَرَ؛ صَهْصَلِق (= فرياد و بانگ سخت) از صَهَل‌َ + صَلَق‌َ. وي پديدة نحت را قياسى مى‌داند (همانجا، نيز معجم...، 1/328) و ابن مالك نيز قياسى بودن آن را جايز دانسته است (نك: سيوطى، المزهر، 1/485). زبان شناسان كهن عرب نيز به موضوع نحت پرداخته‌اند، اما هيچ يك آن را نوعى اشتقاق نخوانده‌اند، مثلاً سيوطى در المزهر براي آن فصلى مستقل گشوده، و انگيزة روي آوردن بدان را عدم جواز اشتقاق يك واژه از دو لفظ در قياس حرفى دانسته است (1/482- 485). با اينهمه، برخى از معاصران نحت را در زمرة تقسيمات اشتقاق قرار داده‌اند (امين، همانجا؛ صالح، 243
